T: Tryb rzeczywisty i chroniony procesora.
Tryb rzeczywisty to tryb pracy mikroprocesorów z rodziny procesorów x86, w którym procesor pracuje tak jak procesor Intel 8086.
W trybie tym brak ochrony pamięci przed użyciem przez inny proces i brak obsługi wielozadaniowości. W trybie rzeczywistym pracowały programy w systemie operacyjnym DOS, na przełomie lat 80 i 90 dwudziestego wieku prowadzono działania nad pracą programów w systemie DOS w trybie chronionym, pozostawiając sam system w trybie rzeczywistym, zbudowano kilka systemów umożliwiających taką pracę systemu.
W trybie rzeczywistym dostępna jest 1-megabajtowa przestrzeń adresowa. Adres logiczny (programowy) składa się z dwóch liczb 16-bitowych: segmentu (numeru segmentu) oraz przemieszczenia względem początku segmentu (ang. offset). Adres fizyczny jest liczony jako segment * 16 + przemieszczenie. Ponieważ segmenty nie są rozłączne, wiele różnych adresów logicznych może odwoływać się do tej samej komórki pamięci (dokładnie - jeden adres fizyczny jest opisywany przez 4096 różnych adresów logicznych); na przykład:
segment:offset = 0x1000:0xA000
adres fizyczny = 0x1000*16 + 0xA000 = 0x1A000
segment:offset = 0x1900:0x1000
adres fizyczny = 0x1900*16 + 0x1000 = 0x1A000
Ponieważ segment i przemieszczenie mają 16 bitów, dlatego w trybie rzeczywistym można maksymalnie zaadresować 1088 kB pamięci, ale procesory Intel 8086, 8088, 80188 oraz 80186 posiadają 20-bitową szynę adresową i z tego powodu mogą zaadresować tylko 1024 kB pamięci – przy próbie sięgnięcia do adresu powyżej 1024 kB w rzeczywistości odwołają się do adresu o 1 MB niższego.
Procesory nowsze, tzn. i286, i386 itd., mają szersze szyny adresowe (24-, 32- lub 36-bitowe) toteż pracując w trybie rzeczywistym mogą adresować całe 1088 kB pamięci. System DOS począwszy od wersji 4.0 potrafił wykorzystać te dodatkowe 65536-16 B pamięci, która została nazwana pamięcią wysoką (HMA — High Memory Area).
Jednak powoduje to niepełną zgodność z procesorami Intel 8086 i dlatego w komputerach zgodnych z IBM/PC została wprowadzona możliwość blokowania 21. linii adresowej nowszych procesorów, co sprawia, że programy pracujące w trybie rzeczywistym mają dostęp do 20 linii. Blokowanie i odblokowywanie linii 21 jest udostępniane przez ustawienie w biosie komputera bramkę A20 (ang. A20 gate; A20 to numer linii adresowej, liczony od 0).
Tryb chroniony (ang. protected mode) – to tryb pracy mikroprocesorów serii x86 wprowadzony w mikroprocesorze Intel 80286. Tryb chroniony umożliwia adresowanie pamięci w większym zakresie niż 1MB (tryb rzeczywisty), wprowadza wiele nowych udogodnień wspierających wielozadaniowość, takich jak: sprzętowa ochrona pamięci (układ MMU), wsparcie przełączania kontekstu procesora i wiele innych.
Większość nowoczesnych systemów operacyjnych wykorzystuje procesory serii x86 właśnie w trybie chronionym. Zaliczają się do nich m.in.: Linux, Windows w wersji 3.0 i wyższych, systemy z rodziny BSD.
Tryb chroniony został wprowadzony do mikroprocesora Intel 80286 wraz z trybem rzeczywistym (ang. real mode) dla zachowania zgodności z poprzednimi mikroprocesorami rodziny x86. W mikroprocesorze Intel 80286 w trybie chronionym 16-bitowe rejestry segmentowe CS, SS, DS, ES zawierają selektory, które jednoznacznie określają deskryptor (8-bajtowa struktura w pamięci) opisujący segment. Deskryptor dysponuje następującymi informacjami o segmencie: fizyczna lokalizacja segmentu w pamięci (24-bitowy adres bazowy, 16-bitowa długość segmentu w bajtach), prawa dostępu do segmentu i numer uprawnienia segmentu. W odróżnieniu od trybu chronionego w trybie rzeczywistym rejestry segmentowe CS, SS, DS, ES zawierają adresy bazowe (początków) segmentów. Procesor zaczyna pracę trybie chronionym po ustawieniu bitu PE (ang. Protection Enable) na jeden, wyzerowanie tego bitu powoduje powrót do trybu rzeczywistego (bit PE to najmłodszy bit rejestru CR0 (ang. Control Register)).
Tryb wirtualny (zwany także V86 lub Virtual 8086) — specjalny tryb pracy procesorów o architekturze IA-32, dostępny w trybie chronionym, który umożliwia uruchamianie programów przeznaczonych dla trybu rzeczywistego. W trybie wirtualnym symulowane jest działanie analogiczne dla procesora Intel 8086 (faktycznie można uruchamiać kod także dla 8088, 80186 i 80188), tzn. otrzymuje dostęp do 1 MB pamięci i rejestrów procesora i może wykonywać te rozkazy, które mają sens w takim otoczeniu.
Natomiast w odróżnieniu od "prawdziwego" trybu rzeczywistego, wszelki dostęp do portów procesora jest sankcjonowany przez system operacyjny pracujący w tybie chronionym. Podobnie przerwania są obsługiwane przez system operacyjny. To umożliwia bezkonfliktową pracę zwykłych zadań systemu i zadań V86. Możliwe jest ponadto jednoczesne uruchmienie wielu zadań V86.
Ponieważ to na system operacyjny spada obsługa dostępu do portów oraz przerwań, system musi emulować sprzęt, jak i udostępniać określoną funkcjonalność 16-bitowego systemu operacyjnego. Innymi słowy system musi tłumaczyć żądania zadania V86, np. zapis do określonego portu na akcję sterownika sprzętu.
Tryb V86 jest wykorzystywany do uruchamiania programów DOS-owych. System Windows posiada wbudowane mechanizmy umożliwiające uruchomienie takich programów (w Windows NT jest to NTVDM), natomiast dla systemu Linux istnieje specjalny program dosemu.
Wyróżniamy dwa tryby procesora: tryb rzeczywisty (16 bitowy) i tryb chroniony (32 bitowy).
Gdy włączamy kompa, to procesor uruchamia się w trybie rzeczywistym następnie uruchamia biosa (który właśnie jest 16Bitowy), a Bios następnie uruchamia boot loadera, a dopiero on uruchamia jądro systemu. A od systemu zależy czy pozostanie w trybie rzeczywistym czy przejdzie do trybu chronionego.
Tryb rzeczywisty
Jest od początku istnienia PC-ta, jak już wcześniej wspomniałem jest to tryb 16 bitowy. Przykładowy system to DOS. Pisanie systemu w tym trybie nie jest nawet takie trudne, dlatego że bios udostępnia bardzo wiele procedur, z których możemy korzystać, mniej więcej do obsługi karty graficznej, klawiatury, dysków itd. kto programował w asemblerze pod Dos-a to bardzo dobrze o tym wie.
Przerwania w trybie rzeczywistym.
Przerwania mogą być programowe lub sprzętowe. Programowe są wywoływane przez użytkownika, a sprzętowe przez sprzęt (zresztą jak sama nazwa wskazuje).
A jak to działa? W bardzo prosty sposób, na samym początku pamięci (adres 0x0000:0x0000) znajduje się tablica wektorów przerwań, która została załadowana przez Bios. Tablica wektorów przerwań to po prostu tablica par offset:segment. Przerwań może być maksymalnie 256. A teraz jakiś konkretny przykład: Użytkownik wciska klawisz klawiatury wywołuje przerwanie sprzętowe o numerze 09h, procesor przerywa swoją dotychczasowa prace (stąd właśnie ta nazwa "przerwanie") Patrzy do tablicy wektorów przerwań gdzie znajduje się procedura obsługi przerwania i skacze do niej. W tym przypadku taka procedura ma za zadanie zapamiętać jaki klawisz został naciśnięty, po zakończeniu tej procedury, procesor wraca do zadania, które robił przed wywołaniem przerwania. I to jest cała filozofia.
Na koniec jeszcze kilka wzorów na obliczenie gdzie w tablicy znajduje się zapisany Segment i Offset konkretnego przerwania:
Segment = wartość przy 0x0000:numer_przerwania*4
Offset = wartość przy 0x0000:(numer_przerwania*4)+2
Znając to możemy przechwytywać przerwania i pisać własne procedury obsługi. Wykorzystywane jest to w bardzo w wielu celach np. do pisania wirusów czy do obsługi klawiatury w grach pod Dosa bo jak pewnie wielu zauważyło funkcja readkey nie jest do tego zbyt dobra. My przerwania będziemy wykorzystywać do komunikacji programu z systemem.
Adresy
Programując będziemy korzystać z adresów logicznych, a procesor automatycznie będzie go zmieniał na adres fizyczny. Czym się rożni adres logiczny od fizycznego opisuje poniżej:
adres fizyczny - (physical address) jest adresem najniższego poziomu. Podczas komunikacji procesora z układem obsługującym pamięć, na jego liniach adresowych wystawiany jest właśnie adres fizyczny. Wykorzystujemy go podczas komunikowania się z dowolnymi urządzeniami. W trybie rzeczywistym adres fizyczny jest 20 bitowy.
adres logiczny - (logical address) jest adresem złożonym z dwóch członów: identyfikatora segmentu i przemieszczenia w tym segmencie. Adres taki zapisujemy w postaci segment:offset. Adres logiczny powinien być wykorzystywany do zapisywania lub odczytywania danych, procesor automatycznie zamienia go na adres adres fizyczny.
adres segmentowy - (segment) jest pierwszą częścią adresu logicznego. Jeżeli został podany bez offset'u oznacza to, że wskazuje nie konkretną komórkę pamięci a cały blok.
adres relatywny - (offset) jest odległością od początku segmentu, lub jakiegoś bloku danych. Adres takiego segmentu musi być znany.
Pamięć
Niestety tryb rzeczywisty jest też bardzo ograniczony, mamy dostęp tylko do 1MB pamięci, która właściwie jest w części zajęta mniej więcej przez bios, więc nam zostaje tylko 640KB. Pamięć też jest podzielona na sektory po 64KB.
A tak mniej więcej wygląda pamięć w trybie rzeczywistym:
0x0000:0x0000 - tablica wektorów przerwań
0x0000:0x7C00 - tu zostaje załadowany boot-sector przez BIOS
0x1000:0x0000-0x9000:0xFFFF - pamięć użytkownika (najlepiej używać z tego przedziału)
0xA000:0x0000 - pamięć video karty VGA (tylko dla trybu graficznego)
0xB000:0x0000 - pamięć video karty Hercules Monochrome
0xB800:0x0000 - pamięć trybu tekstowego karty VGA
0xC000:0x0000-0xF000:0xFFFF - pamięć BIOSu i inne
Podstawowym ograniczeniem trybu rzeczywistego jest to, że procesor może wykorzystać jedynie niższe 20 bitów swojej magistrali adresowej, stąd właśnie to ograniczenie pamięci, o którym pisałem wcześniej. Niepraktyczne było tworzenie rejestrów 20 bitowych na przechowywanie adresów, więc projektanci INTELA podzielili przestrzeń adresowa na segmenty (po 64KB). Wiec do odwoływania się do pamięci używamy dwóch liczb 16 bitowych, pierwsza to adres segmentu druga to offset przesunięcia od początku segmentu.
Adres fizyczny mając parę 16bitowych rejestrów(segment i offset) możemy obliczyć następująco:
adres fizyczny = segment * 16 + offset
Pamięć PC podzielona jest na 4 logiczne obszary:
I. Conventional Memory - jest to pierwsze 640kb pamięci systemowej. Jest to obszar dostępny dla programisty. Adres : 0000h - 9FFFFh.
II. Upper Memory Area (UMA) - jest to wyższe 384 bajty pierwszego megabajta pamięci, bezpośrednio ponad pamięcią konwencjonalną. Jest ona zarezerwowana do użytku przez urządzenia systemowe oraz ROM razem ze sterownikami. Adres : A0000h - FFFFFh.
III. High Memory Area (HMA) - pierwsze 64kb drugiego megabajta pamięci, czyli pierwsze 64kb pamięci rozszerzonej, która może być dostępna w trybie rzeczywistym. Adres: 100000h - 10FFEFh.
IV. Extended Memory (pamięć rozszerzona) - jest to cała pamięć powyżej pierwszego megabajta. Dostęp do niej mamy jedynie w trybie chronionym. Adres 10FFF0h do końca pamięci operacyjnej.
Ze względu na błąd zrobiony przez firmę Intel możemy skorzystać jeszcze z 64KB, które znajdują się ponad tym 1MB jest to tak zwana pamięć HMA (high memory area).
HMA to pierwsze 65,520 bajtów (64kb odjąć 16 bajtów) pamięci rozszerzonej (tej powyżej granicy 1mb). Technicznie rzecz biorąc jest to adres od 100000h do 10FFEFh. Jest to szczególny obszar pamięci, gdyż jest to jedyny obszar pamięci rozszerzonej, z którego możemy korzystać w trybie rzeczywistym.
To wszystko, co tu opisałem ma bardzo duży wpływ na dzisiejsze procesory, ponieważ każdy nowy procek musi być kompatybilny z trybem rzeczywistym.
http://binboy.sphere.pl/index.php?show=43
Jest to tryb bardzo "okrojony". Pamięć jest podzielona na segmenty. Każdy segment ma wielkość 64kB. W trybie rzeczywistym mamy dostępny tylko 1MB pamięci, ale i tak jest mniej, bo pamięć od 0xA0000-0xFFFFF jest zarezerwowana dla pamięci video i BIOSu. Mamy więc tylko ok. 640kB wolnych. Tryb ten pozostał nawet w najnowszych procesorach Athlon XP ze względu na kompatybilność ze starymi programami pisanymi dla procesora 8086. Do pisania prawdziwego, dobrego OSa tryb rzeczywisty nas w ogóle nie obchodzi.
Tryb ten został wprowadzony dopiero w procesorze 286. Jest to specjalny tryb pracy procesora. Pamięć jest podzielona na segmenty, ale to ty decydujesz gdzie się segment zaczyna i jaką ma wielkość. Dla procesora 286 wynosiła ona max. 16MB, a dla procesorów od 386 wzwyż do 4GB (!). W opisach będziemy się opierać tylko na architekturze procesorów od 386 w górę. Nie ma sensu opisywać 286, bo nikt już go dziś nie używa.
Chcąc, nie chcąc, trzeba wiedzieć jak programować w trybie rzeczywistym. Potrzebne nam to będzie m.in. do napisania bootloadera oraz kodu inicjalizującego nasz OS.
Po włączeniu komputera procesor "budzi się" w trybie rzeczywistym. Jest to potrzebne, aby załadować BIOS, który jest przecież kodem 16-bitowym i używa specyficznych właściwości trybu rzeczywistego. Procesor skacze do specjalnego adresu w pamięci, gdzie znajduje się procedura skoku do właściwego punktu wejścia BIOSu.
Jak już wspomniałem pamięć w RMODE (skrót od real mode - tryb rzeczywisty) jest podzielona na segmenty. Każdy segment ma limit 64kB. W trybie rzeczywistym jest tylko szesnaście segmentów: 0x0000,0x1000,0x2000,0x3000,...,0xF000. Segment 0x0000 jest zarezerwowany dla tablicy przerwań oraz niektórych danych komputera. Aby obliczyć fizyczne położenie takiego segmentu w pamięci, wystarczy wymnożyć numer segmentu przez 16, czyli w zapisie szesnastkowym dodać jedno 0 na koniec. Np. segment 0x4000 ma adres fizyczny 0x40000. Aby obliczyć adres fizyczny pary segment:offset wystarczy wykonać działanie:
adres_liniowy = (segment*16)|offset
Czasami widzisz numer segmentu, np. 0x5188. W rzeczywistości jest to segment 0x5000, tylko po przeliczeniu adresu segmentu segment:offset z powyższego równania wychodzi, że np. adres 0x5100:0x0010 to to samo, co 0x5000:0x1010.
Poniżej przedstawiam skróconą mapę pamięci w RMODE.
0x0000:0x0000 - tablica wektorów przerwań 0x0000:0x7C00 - tu
zostaje załadowany boot-sector przez BIOS 0x1000:0x0000-0x9000:0xFFFF - pamięć
użytkownika (najlepiej używać z tego przedziału) 0xA000:0x0000 - pamięć video
karty VGA (tylko dla trybu graficznego) 0xB000:0x0000 - pamięć video karty
Hercules Monochrome 0xB800:0x0000 - pamięć trybu tekstowego karty VGA
0xC000:0x0000-0xF000:0xFFFF - pamięć BIOSu i inne
Na samym początku pamięci RAM (adres 0x0000:0x0000) znajduje się tablica wektorów przerwań. Zostaje zainicjalizowana przez BIOS. Zawiera ona punkty wejścia do różnych procedur systemowych. Np. przerwanie 0x10 służy do obsługi karty graficznej, przerwanie 0x13 do obsługi dysków. Tablica wektorów przerwań to po prostu tablica par offset:segment. Przerwań może być tylko 256. Przerwania dzielą się na programowe i sprzętowe. Programowe są wywoływanie jedynie przez użytkownika, a sprzętowe może wywołać procesor. W dokumentacji Intela do procesora 386 jest jak byk napisane, że przerwania od 0x00 do 0x2F są zarezerwowane na wyjątki procesora oraz przerwania sprzętowe to i tak jakiś matoł projektujący BIOS umieścił tam przerwania użytkownika, przekierowując przerwania sprzętowe pod inne numery. I teraz jeśli w trybie chronionym chcesz obsługiwać przerwania sprzętowe i wyjątki procesora to musisz wysłać do PICa (Programmable Interrupt Controller) żądanie, aby przekierował przerwania na właściwe miejsce (ok. 15 linijek w C używając outportb).
Kiedy procesor wykonuje przerwanie (sprzętowe, lub przy użyciu intrukcji int) na stos kładzione są następujące rejestry (w kolejności): ss, sp, flags, cs, ip. Znaczenie rejestrów:
SS - segment stosu
SP - aktualna pozycja stosu
FLAGS - tu zawarte są flagi procesora
CS - segment kodu
IP - licznik programu (pozycja aktualnie wykonywanej instrukcji)
Gdy procesor otrzyma żądanie przerwania, liczy sobie (w RMODE) adres przerwania w następujący sposób:
Segment = wartość przy 0x0000:numer_przerwania*4
Offset = wartość przy 0x0000:(numer_przerwania*4)+2
Potem zapisuje stan ww. rejestrów i skacze do procedury obsługi przerwania.
O trybie rzeczywistym już wystarczy. Teraz zajmijmy się trybem chronionym, ponieważ jego opis będzie trochę dłuższy. Na początek trochę nudnych rzeczy.
UWAGA: Opisywane tutaj rzeczy są w większości przypadków prawdziwe tylko dla procesorów 386 i lepszych.
W trybie chronionym wszystkie rejestry procesora są rejestrami 32-bitowymi. Mamy więc rejestry: eax, ebx, ecx, edx, esi, edi, ebp, esp oraz cs, ds, es, fs, gs. W trybie rzeczywistym raczej nie używa się rejestrów fs i gs. Mimo, że rejestry segmentowe są 32-bitowe, to i tak procesor używa tylko ich "dolną" połowę.
Tutaj stos jest 32-bitowy. Jest to rozmiar domyślny elementu kładzionego na stos. Jeśli chcesz położyć element 16-bitowy, to musisz użyć rejestru 16-bitowego, lub wartości 16-bitowej (np. push word 1 lub push word [wartosc]), jednak prawie nigdy nie używa się argumentów 16-bitowych.
W trybie chronionym dostępne są także rejestry do kontroli procesora (są 32-bitowe). Są to rejestry:
CR0 - podstawowy rejestr kontroli procesora. Można go używać także w RMODE, ale to on właśnie służy do przełączania CPU w tryb chroniony i do kilku innych rzeczy
CR1 - rejestr zarezerwowany
CR2 - tutaj jest zapisany fizyczny adres, w którym wystąpił ostatni błąd strony (ang. Page Fault), ale o tym będzie później
CR3 - tutaj zapisany jest fizyczny adres katalogu stron (o tym też później)
CR4 - rejestr sterowania dostępny tylko dla nowych procesorów (o ile się nie mylę, jest on dostępny dla procesorów o architekturze 80686 i lepszych). Na razie nie będziemy o nim mówić, gdyż nie jest on nam potrzebny.
Pominąłem tutaj m.in. rejestry debugowania, ale na razie to się nam i tak nie przyda.
W trybie chronionym istnieją tzw. poziomy uprzywilejowania (DPL). Dla architektury x86 są 4 poziomy uprzywilejowania od 0 do 3. Poziom 0 jest przewidziany dla jądra systemu, na tym poziomie można robić wszystko. Poziom 3 jest dla aplikacji użytkownika, ponieważ ma duże ograniczenia, np. nie można dokonywać operacji na portach czy na rejestrach sterowania procesora.
Tutaj jest znacznie lepiej niż w trybie rzeczywistym, gdzie wszystko było ustalone na "sztywno" (jednak są sposoby, aby to ominąć). Najważniejsze jest to, że TY decydujesz, jakie segment ma położenie (mówimy: bazę) i rozmiar (mówimy: limit).
W trybie chronionym bazę i limit segmentu definiujemy w Globalnej Tablicy Deskryptorów (GDT - Global Descriptor Table). Jest to tablica o 64-bitowych wpisach. Wpisów tych może być max. 8192, jednak zazwyczaj używa się tylko kilku. GDT składa się z 2 części:
nagłówka
tablica właściwa
Linia A20 służy do odblokowywania dostępu do całej pamięci. Jeśli byśmy tego nie zrobili, pamięć byłaby dostępna tylko, co 1MB. To rozwiązanie istnieje jeszcze, ze względu na zaszłości historyczne. Swoją drogą, myślę, że w nowych płytach głównym mogliby wykurzyć to rozwiązanie. Ktoś może powiedzieć, że jest to potrzebne, aby się uruchamiały stare programy. Ciekawe jakie? No, ale nic. Trzeba wklepać kod, aby wejść w tryb chroniony. Podaję kod w assemblerze:
setup_a20: call empty_8042 mov al,0xD1 out 0x64,al call empty_8042 mov al,0xDF out 0x60,al call empty_8042 empty_8042:
dw 0xEB,0xEB in al,0x64 test al,2 jnz empty_8042
T: Etapy uruchamiania systemu.
Pomyślne uruchomienie systemu Windows XP jest wynikiem dosyć długiego i skomplikowanego szeregu czynności. Poniżej opisaliśmy poszczególne etapy tego procesu:
· inicjalizacja sterowników urządzeń niskiego poziomu, tzn. załadowanych wraz z jądrem systemu,
· ładowanie i inicjalizacja sterowników pozostałych urządzeń,
· uruchamianie programów diagnostycznych lub konfiguracyjnych,
· ładowanie i inicjalizacja usług skonfigurowanych jako uruchamiane automatycznie podczas startu systemu,
· tworzenie pliku stronicowania na dysku twardym,
· uruchamianie podsystemów systemu operacyjnego (takich jak podsystem zabezpieczeń).
· Etap 8 — logowanie. Wyświetlenie okna dialogowego logowania oznacza pomyślne zainicjowanie jądra systemu operacyjnego. Po poprawnym zalogowaniu do systemu uruchamiane jest środowisko użytkownika.
Po włączeniu komputera rozpoczyna się dość skomplikowany proces uruchamiania systemu operacyjnego. Błąd na tym etapie uniemożliwia zalogowanie się do systemu. Na szczęście, istnieje klika sposobów na uruchomienie tak uszkodzonego systemu.
Częstym powodem błędów występujących podczas uruchamiania systemu Windows XP jest usunięcie lub zmodyfikowanie jednego z niezbędnych plików systemowych. Poniżej zamieściliśmy pełną listę plików wymaganych do uruchomienia systemu operacyjnego wraz z ich lokalizacją.
Dodatkowo, do uruchomienia systemu niezbędne będą sterowniki niskiego poziomu przechowywanych w folderze Windows\System32\Drivers.
T: Jądro systemu operacyjnego.
Jądro systemu operacyjnego (ang. kernel) - podstawowa część systemu operacyjnego, która jest odpowiedzialna za wszystkie jego zadania. Główny interfejs między podstawowym sprzętem maszyny a systemem operacyjnym stanowi jądro systemu, które jest najbardziej wewnętrzną warstwą SO. Zadaniem jądra systemu jest stworzenie pewnego środowiska, w którym mogą występować procesy. Jądro mieści w sobie obsługę przerwań, przełączanie procesorów od procesu do procesu, realizację mechanizmów służących do komunikacji między procesami.
Jądro systemu składa się z trzech programów:
Ponieważ jądro systemu buduje się bezpośrednio na podstawie sprzętu, więc jest ono najbardziej zależną od maszyny częścią systemu operacyjnego. W rzeczywistości jest to jedyna część systemu operacyjnego, która bywa napisana w języku asemblerowym. Oprócz kilku niewielkich wyjątków, głównie związanych z wejściem-wyjściem, pozostałe warstwy systemu można najwygodniej (i niezawodnie) napisać w języku wysokiego poziomu.
Wyróżniamy kilka podstawowych metod konstrukcji jąder:
- jądro monolityczne - często stosowane w systemach typu Unix. Wszystkie zadania są wykonywane przez jądro, będące jednym, dużym programem działającym w trybie jądra. Przykładami takiego jądra mogą być: Linux, OpenBSD, FreeBSD, chociaż większość posiada umiejętność dołączania i odłączania modułów (najczęściej zawierających kod sterownika urządzenia lub obsługi potrzebnego w danej chwili systemu plików). Zaletą tej techniki jest prostota, stabilność, łatwość komunikacji pomiędzy różnymi członami jądra (to przecież w tym wypadku jeden program!). Wadą jest, w późniejszym stadium rozwoju projektu, uciążliwość w rozwijaniu programu oraz w znajdywaniu błędów.
- mikrojądro - w tej technice z monolitycznego jądra zostaje tylko jego podstawowa część, a części odpowiedzialne za bardziej wyrafinowane funkcje są wydzielone do funkcjonalnych bloków albo realizowane jako zwykłe procesy w trybie użytkownika.
- nanokernel - technika zbliżona do techniki mikrojądra, różnica w wielkości - nanokernel jest jeszcze mniejszy.
- exokernel - architektura będąca odmianą nanojądra. Cechą wyróżniającą jest możliwość zarządzania zasobami systemu przez nieuprzywilejowanego użytkownika, a rola jądra sprowadza się do zabezpieczania zasobów. Przykładem systemu korzystającego z tego typu jądra jest system XOK, zbudowany w MIT Laboratory for Computer Science, pracujący na komputerach PC. Wyposażony on został w bibliotekę ExOS, która implementuje system UNIX i umożliwia uruchamianie większości aplikacji tego systemu.
- cachekernel - w tej technice jądro systemu buforuje obiekty systemowe takie jak wątki czy przestrzenie adresowe tak jak sprzęt komputerowy buforuje pamięć. Jądra aplikacji trybu użytkownika są odpowiedzialne za ładowanie tych danych i ponowne ich zapisanie stosując specyficzne dla danej aplikacji mechanizmy.
- jądro hybrydowe - kompromis między architekturą jądra monolitycznego i mikrojądra. W krytycznych usługach - np. stos sieci - usługi są na stałe wkompilowane w główny kod jądra, inne usługi pozostają oddzielone od głównego jądra i działają jako serwery (w przestrzeni jądra). Dzięki temu rozwiązaniu możliwe jest zachowanie wydajności jądra monolitycznego dla kluczowych usług. Klasyfikacja ta budzi kontrowersje niektórych programistów.
T: Pamięć wirtualna i plik wymiany.
Miejsce HDD, które rozszerza wielkość pamięci systemowej, obejmuje specjalny plik stronicowania (zwany także jako plik wymiany, lub z angielskiego page file oraz swap file). Pamięć RAM oraz plik stronicowania tworzą specjalną przestrzeń adresową o nazwie pamięć wirtualna.
Ustawienia pamięci wirtualnej w systemie Windows:
Mój komputer => Właściwości => Zaawansowane => Wydajność => Ustawienia => Zaawansowane => Pamięć wirtualna => Zmień => Dysk => Rozmiar pliku stronicowania
Pamięć wirtualna jest techniką programową a także sprzętową gospodarowania pamięcią operacyjną RAM pozwalającą na przydzielanie pamięci dla wielu procesów, zwalnianie jej i powtórne przydzielanie. Mechanizm umożliwia przydzielenie procesom więcej pamięci niż rzeczywista ilość pamięci fizycznej zainstalowanej w komputerze poprzez przeniesienie danych z ostatnio nie używanej pamięci do pamięci masowej (np. twardego dysku), w sytuacji gdy procesor odwołuje się do danych z pamięci przeniesionej na dysk przesuwa się te dane do pamięci w wolne miejsce, a gdy brak wolnej pamięci zwalnia się ją przez wyżej opisane przerzucenie jej na dysk.
Najczęściej spotykane są dwa sposoby przechowywania danych zrzuconych z pamięci fizycznej na dysk. Pierwszy, stosowany w systemach rodziny Windows polega na zapisie pamięci w pliku znajdującym się na ustalonej partycji komputera. Drugi, stosowany w systemach z rodziny UNIX to utworzenie osobnej partycji wymiany (partycji swap) przeznaczonej wyłącznie na pamięć wirtualną. Zapewnia to szybszy dostęp do danych niż pierwsze rozwiązanie (głównie ze względu na ominięcie obsługi systemu plików).
Pamięć wirtualna jest najczęściej zaimplementowana przy użyciu stronicowania. Procesor gospodaruje wówczas pamięcią w blokach będących wielokrotnością strony o jednakowej wielkości (w procesorach Pentium 4 kB lub 4 MB). Procesy (poza procesem zarządzania pamięcią) "widzą" pamięć poprzez adresy logiczne. Gdy proces rezerwuje pamięć proces rządzący pamięcią przydziela blok opisujący parametry tej pamięci w tablicy stron (adres logiczny, wielkość, adres fizyczny, warunki użycia i inne informacje umożliwiające gospodarowaniem pamięcią).
Adresy logiczne są tłumaczone na ich fizyczne odpowiedniki przy pomocy tablicy stron. Ta znajdująca się w RAM struktura zawiera informacje o tym, gdzie w danej chwili znajduje się dana strona. Tablica stron pamięci jest najczęściej buforowana poprzez bufor TLB, zawierający kilkadziesiąt (zwykle ok. 32) wpisów, do których w ostatnim czasie nastąpiło odwołanie.
Pamięć wirtualna może także działać w innych trybach - najpopularniejsze z nich to segmentacja i stronicowanie z segmentacją.
Ustawianie pamięci wirtualnej
Pamięć wirtualna pozwala na rozszerzenie pamięci dostępnej dla systemu. Jest to cecha procesorów Intel 386 i późniejszych, polegająca na zapisie zawartości pamięci RAM na dysk poprzez proces stronicowania. Przy stronicowaniu, określony obszar pamięci RAM jest zapisywany na dysk jako plik wymiany, używany w miarę potrzeby.
Początkowy plik wymiany jest tworzony automatycznie na dysku zawierającym system operacyjny. Inne dyski nie posiadają pliku wymiany, ale można go utworzyć ręcznie, jeśli istnieje taka potrzeba. Przy tworzeniu pliku wymiany określamy jego rozmiar początkowy i rozmiar maksymalny. Pliki wymiany są zapisywane jako pliki o nazwie PAGEFILE.SYS.
W praktyce Microsoft doradza utworzenie pliku wymiany dla każdego
fizycznego wolumenu w systemie. W większości systemów wiele plików wymiany pozwala zwiększyć wydajność pamięci wirtualnej. Posiadanie kilku małych plików wymiany jest korzystniejsze niż jeden duży plik. Należy pamiętać, że dyski wymienne nie potrzebują plików wymiany.
Konfiguracja pamięci wirtualnej
Pamięć wirtualną można skonfigurować w następujący sposób:
1. Dwukrotnie kliknąć ikonę System w Panelu sterowania i wybrać zakładkę Advanced (Zaawansowane).
2. Wybrać Performance Options (Opcje wydajności). W oknie dialogowym opcji wydajności kliknąć Change (Zmień), aby wyświetlić okno dialogowe Virtual Memory (Pamięć wirtualna), pokazane na rysunku 2-7.
T: Menedżer maszyn wirtualnych.
Maszyna wirtualna (ang. virtual machine, VM) to ogólna nazwa dla programów tworzących środowisko uruchomieniowe dla innych programów. Maszyna wirtualna kontroluje wszystkie odwołania uruchamianego programu bezpośrednio do sprzętu lub systemu operacyjnego i zapewnia ich obsługę. Dzięki temu program uruchomiony na maszynie wirtualnej "myśli", że działa na rzeczywistym sprzęcie, podczas gdy w istocie pracuje na sprzęcie wirtualnym, "udawanym" przez odpowiednie oprogramowanie (maszynę wirtualną).
Wykonywanym programem może być zarówno pojedyncza aplikacja jak i cały system operacyjny lub nawet kolejna maszyna wirtualna. Są one zupełnie odizolowane przez maszynę wirtualną od maszyny fizycznej, w odróżnieniu od klasycznego systemu operacyjnego, który tylko zarządza uruchamianiem aplikacji na maszynie fizycznej.
Rodzaje maszyn wirtualnych [edytuj]
Maszyny wirtualne to m.in.:
- interpretery, szczególnie interpretery kodu bajtowego
- kompilatory JIT
- emulatory rzeczywiście istniejącego sprzętu, np. emulatory konsol
Różnice między poszczególnymi typami takich maszyn są płynne. Na przykład wirtualna maszyna Javy jest powszechnie znana jako samodzielny interpreter, ale ponieważ istniały komputery, które potrafiły wykonywać programy w kodzie bajtowym Javy bezpośrednio, można ją także traktować jako emulator tych maszyn.
Możliwości maszyn wirtualnych [edytuj]
Maszyny wirtualne pozwalają uruchamiać programy napisane dla innych architektur bez żadnych zmian lub tylko z niewielkimi modyfikacjami (parawirtualizacja). Daje to dużą niezależność od fizycznego sprzętu, choć kosztem dodatkowej warstwy abstrakcji, która wiąże się z pewnymi niedogodnościami: oprogramowanie wirtualizujące samo wymaga części czasu procesora i pamięci operacyjnej, zwiększa także stopień komplikacji układu, a więc i ryzyko błędu. Ponieważ jednak wydajność współczesnych komputerów ciągle rośnie, a osobne warstwy ułatwiają znajdowanie błędów, coraz częściej jest to cena, jaką warto zapłacić za dodatkowe możliwości. Podobne motywy stały za odejściem w informatyce od asemblera w stronę języków wysokiego poziomu (C, programowania obiektowego).
Elementy wirtualizacji pojawiają się zarówno w sprzęcie fizycznym (procesory firmy Transmeta, technologie Virtualization Technology w kościach Intela oraz Pacifica w procesorach AMD) jak i w budowie niektórych systemów operacyjnych (technologia mikrojądra czy wręcz wirtualne systemy operacyjne, które pracują jako aplikacje dla innych systemów), i choć są uznawane jako obiecujące na przyszłość, to jak dotąd nie stały się jeszcze popularne.
Idealna maszyna wirtualna w pełni naśladuje działanie fizycznego sprzętu, teoretycznie możliwe jest więc dowolne i nieograniczone kombinowanie różnych warstw wirtualizacji, w tym np. rekursywne uruchamianie wirtualnych maszyn. Jest to możliwe dzięki przeźroczystości maszyny wirtualnej: każda kolejna maszyna wirtualna zachowuje się tak, jakby działała na sprzęcie fizycznym, nawet jeśli jego rolę pełni inna maszyna wirtualna. Ograniczeniem jest jedynie ilość dostępnych fizycznych zasobów systemowych sprzętu (tak, jak kolejne babeczki w matrioszkach osiągają w końcu zbyt małe rozmiary, aby w środku umieścić jeszcze mniejszą).
Zastosowania maszyn wirtualnych [edytuj]
Maszyny wirtualne są używane do różnych celów:
- do uruchamiania istniejących aplikacji i systemów operacyjnych w innych środowiskach niż pierwotne
- dla zapewnienia uniwersalnego środowiska uruchomieniowego
- do bezpiecznego rozdzielania zasobów dużych maszyn (mainframe, superkomputery)
- do uruchamiania jednocześnie różnych systemów operacyjnych na jednym komputerze
- do uruchamiania na jednym komputerze programowych klastrów
- do uzyskania pełnej kontroli nad systemem operacyjnym, np. podczas analizowania jego pracy
- do optymalizacji pracy programów, poprzez kontrolę ich środowiska działania i procesu translacji kodu
Poszczególne korzyści mogą występować łącznie, na przykład uruchamianie wielu wirtualnych maszyn na dużym komputerze odbywa się pod ścisłą kontrolą stanu ich działania.
zaj spec
T: Rodziny systemów operacyjnych Windows opartych na technologii NT.
Wyszukaj w serwisie http://pl.wikipedia.org informacji na temat systemów operacyjnych Windows.
http://pl.wikipedia.org/wiki/Historia_system%C3%B3w_Microsoft_Windows
Materiały pobrane z serwisu Wikipedia:
Microsoft Windows (ang. okna) – rodzina kilku systemów operacyjnych wyprodukowanych przez firmę Microsoft. Systemy rodziny Windows działają na serwerach, urządzeniach zagnieżdżonych oraz na komputerach osobistych, z którymi są najczęściej kojarzone.
Prezentację pierwszego graficznego środowiska pracy z rodziny Windows Microsoft przeprowadził w listopadzie 1985. Wówczas była to graficzna nakładka na system operacyjny MS-DOS, powstała w odpowiedzi na rosnącą popularność graficznych interfejsów użytkownika takich, jakie prezentowały na przykład komputery Macintosh. Nakładka, a później system operacyjny Windows po pewnym czasie zdominowała światowy rynek komputerów osobistych. W maju 2008 roku systemy z rodziny Microsoft Windows były zainstalowane na 91,13% komputerów na świecie. Natomiast dane dla Polski wskazują poziom 99,2%.
32-bitowe systemy operacyjne z rodziny Windows NT (ang. New Technology – nowa technologia) były opracowywane i sprzedawane pod kątem klientów korporacyjnych, żądających zwiększonej stabilności systemu i dzięki swemu pochodzeniu (odseparowaniu od linii MS-DOS) nie była obarczona ograniczeniami tekstowego systemu operacyjnego. Pierwszym systemem tej linii był Windows NT 3.1, który zadebiutował w roku 1993 - numer wersji 3.1 pozostawiono, by zrównać numerację z wcześniej oferowanymi środowiskami operacyjnymi i by "przebić" numerację systemu OS/2 - głównego konkurenta systemu Windows NT (wówczas istniejącego w wersji 2.1), flagowego produktu firmy IBM, w którego powstaniu uczestniczył również Microsoft. Kolejne wersje systemu NT to 3.5 (rok 1994), 3.51 (1995) i 4.0 (1996). Ostatnia z wymienionych wersji wyglądem przypominała Windows 95, przejmując jego interfejs użytkownika. Późniejsze działanie Microsoftu podążały w kierunku połączenia linii systemów operacyjnych dla klientów indywidualnych i korporacyjnych. Pierwsza próba, którą był Windows 2000, nie spełniła oczekiwań obydwu grup, została więc przeznaczona dla zastosowań firmowych. Prace nad domowym odpowiednikiem Windows 2000, roboczo ochrzczonym "Windows Neptune" zostały wstrzymane, a w jego miejscu pojawił się Windows Me. Osiągnięcia "Neptune" zostały włączone do nowego projektu o nazwie "Whistler", który po zakończeniu stał się systemem operacyjnym Windows XP. Rozszerzeniem linii wysokiej klasy 32-bitowych systemów operacyjnych dla biznesu był Windows Server 2003. Przedostatnim systemem z linii 32-bitowej jest Windows Vista. Ostatnim na liście systemem 32-bitowym jest Windows CE, zaprojektowany dla rozwiązań przenośnych i aplikacji zagnieżdżonych i oferujący szereg usług dla działających w jego środowisku stanowisk roboczych.
T: Właściwości serwerów Windows.
Windows 2000 Serwer - jest następcą NT 4.0 Serwer, stworzony z myślą o małych i średnich sieciach, umożliwia obsługę do 4 procesorów. Windows 2000 Advanced Serwer - przeznaczony do większych sieci, rozszerzone funkcje zabezpieczające i zarządzające, obsługa do 8 procesorów. Windows 2000 Datacter Serwer - najbardziej rozbudowana wersja serwera, obsługa do 32 procesorów. Wszystkie wersje zawierają obsługę mechanizmów Plug & Play (automatyczne rozpoznawanie i instalowanie przez tzw. Hardware Assistanta kart PCI, i częściowo ISA oraz urządzeń SCSI i USB), funkcje zarządzania energią dla komputerów przenośnych, obsługę systemu plików FAT32, wsparcie DirectX, usługę Active Directory Services (ADS) umożliwiającą gromadzenie informacji o wszystkich obiektach w sieci komputerowej, dynamiczną konfigurację (po zmianie konfiguracji systemu lub przeinstalowaniu sterowników nie jest wymagany ponowny restart systemu jak w poprzednich wersjach), szereg nowych narzędzi systemowych.
Główne właściwości Windows 2000 Server:
Active Directory - usługa katalogowa pozwalająca na konsolidację informacji o wszystkich dostępnych obiektach sieciowych i usługach w jednym miejscu.
Dynamiczny DNS (DDNS) - zastępuje istniejącą usługę WINS dla rozwiązywania nazw. DHCP i DDNS są ściśle zintegrowane. Dodatkowo, implementacja DDNS w Windows 2000 posiada opcję integracji DDNS i Active Directory, co eliminuje konieczność posiadania dodatkowego DNS dla topologii replikacji.
Rozproszony system plików (DFS – Distributed File System ) - pozwala utworzyć wirtualny system plików w postaci drzewa katalogów które jest podzielone na wiele serwerów (niekoniecznie serwerów Windows 2000), oraz na wprowadzenie odporności na błędy poprzez replikację tej samej struktury plików na wielu serwerach.
QoS Admission Control - stwarza aplikacjom przygotowanym do QoS dostęp do rezerwacji przepustowości sieci oraz to priorytetowania ruchu w sieci nawet we współdzielonym segmencie. Za pomocą QoS Admission Control możesz kontrolować przepustowość, jaką aplikacje i użytkownicy mogą zarezerwować, bazując na zasadach skonfigurowanych w Active Directory i w ten sposób zapobiegając przeciążeniu sieci.
Bezpieczeństwo IP (IPSEC – IP Security) - zaproponowany przez IETF standard szyfrowania ruchu IP. IPSEC jest kontrolowany poprzez narzędzia zarządzania zasadami systemu Windows 2000 Server i w ten sposób pozwala na wymuszenie szyfrowania pomiędzy systemami, niewidoczne dla użytkownika.
Obiekty Zasad grup (GPO) - pozwalają administratorom na wymuszenie zestawu zasad (dla takich rzeczy jak zasady, skrypty logowania/wylogowania, przekierowania folderów i tworzenia aplikacji) dla użytkowników i komputerów jak są przywiązywani do danej lokacji, domeny, lub jednostki organizacyjnej (OU, Organizational Unit) w Active Directory. Funkcje instalacji oprogramowania pozwolą ci na stworzenie zestawu aplikacji które zawsze będą dostępne dla użytkownika (lub grupy) która używa Windows 2000 Professional. Jeżeli żądana aplikacja nie jest dostępna kiedy potrzebna, jest automatycznie instalowana na komputerze.
Usługa Magazynu zdalnego (RSS) - RSS zapewnia funkcję hierarchicznego zarządzania magazynem (HSM – Hierarchical Storage Management) dla Windows 2000. RSS monitoruje ilość wolnego miejsca na twardym dysku i włącza się do akcji kiedy ilość wolnego miejsca spada poniżej pewnego zdefiniowanego poziomu.
Internetowe usługi informacyjne (IIS) - wersja 5 niezwykle popularnego serwera Sieci Microsoftu. Niektóre z dodanych funkcji IIS zawierają rozliczanie z procesów (informacji jak każda strona zużywa zasoby CPU na serwerze), ograniczanie CPU (limitowanie wykorzystania CPU przeznaczonego dla danej aplikacji lub strony WWW w danym czasie), wielokrotne domeny użytkowników (pozwala na utrzymywanie wielu witryn na jednym serwerze, pozwalając na unikalne nazwanie każdejwitryny), oraz obsługę nowych standardów, takich jak WebDAV czy kompresja HTTP.
Usługi transakcyjne - pozwalają na dostęp do różnych komponentów COM/COM+ poprzez tradycyjne techniki przetwarzania transakcji dla lepszego rozłożenia obciążenia, bezpieczeństwa i niezawodności. Usługi transakcyjne integralną częścią Microsoft Component Services. (Również dostępne we wcześniejszych wersjach Windows NT Server 4 jako część Option Pack).
Usługi kolejkowania wiadomości - system wiadomości i kolejkowania, który jest próbą Microsoft zapewnienia bezpiecznej dostawy wiadomości i danych w rozproszonym środowisku. (Również dostępne we wcześniejszej wersji dla Windows NT 4 Server jako część Option Pack.).
Usługa indeksowania - pozwala na indeksowanie wszystkich tekstów i właściwości różnych rodzajów plików tekstowych, włącznie z HTML i plikami Microsoft Word. (Również dostępny w Windows NT 4 Server jako Option Pack).
Usługi certyfikatów - pozwalają na implementację pełnoprawnej infrastruktury kluczy publicznych (PKI) opartej na wszystkich aktualnych standardach, która może być używana do uwierzytelniania i cyfrowych podpisów.
Usługi routingu i dostępu zdalnego (RRAS) - rozszerzenie RAS które pozwala między innymi na użycie serwera jako routera sieci opartych na IP i IPX. Nowa wersja RRAS zawiera Network Address Translation (NAT) oraz Layer 2 Tunneling Protocol (L2TP).
Windows Internet Name Service (WINS) - dostarcza rozwiązywanie nazw do adresów dla żądań klientów NetBIOS. Pomimo, że WINS nie jest używany w Active Directory, Windows 2000 Server zawiera nową wersję WINS, która eliminuje najczęstsze problemy z WINS, z możliwościami jak stałe połączenia (persistent connections), ręczne chowanie (manual tombstoning), dynamiczne usuwanie rekordów oraz narzędzi kontroli spójności pomiędzy różnymi serwerami WINS.
Obiekt pracy (Job object) - rozszerzenie modelu procesu zwane pracą. Jego podstawową funkcją jest pozwolenie grupie obiektów na bycie zarządzanym i manipulowanym jako całość. Obiekt pracy pozwala na kontrolę atrybutów powiązanych z grupą procesów. Ustawienie maksymalnego zużycia CPU do poszczególnego procesu lub grupy procesów jest jedną z wielu pożytecznych elementów obiektu pracy.
Instrumentacja zarządzania Windows - obsługuje standard Desktop Management Task Force (DTMF) Web Based Enterprise Management (WBEM), który upraszcza instrumentację sterowników i aplikacji. Zawiera również aplikacje zarządzania zwaną Real World Interface firmy Computer Associates do przeglądania danych WBEM.
Zadanie 1
Uzupełnij materiały o funkcje i cechy Windows 2003 i Windows 2008
Novell NetWare
Novell NetWare to bezpieczna, niezawodna i skalowalna platforma do prowadzenia e-biznesu - tworzenia i uruchamiania opartych na otwartych standardach aplikacji WWW oraz zarządzania nimi. Najnowsza wersja NetWare pozwala firmom na uruchamianie krytycznych aplikacji obsługujących transakcje we własnej witrynie internetowej, co umożliwia bezpieczne współdzielenie informacji oraz znaczne zmniejszenie kosztów działalności przedsiębiorstwa.
NetWare przekształca serwery klasy PC w wydajne serwery internetowe. Nie tylko pozwalając na komunikację pomiędzy komputerami osobistymi, drukarkami i urządzeniami pamięci masowej, ale obsługując także wszelkie połączenia realizowane za pośrednictwem internetu oraz ekstranetów przedsiębiorstwa. NetWare jest jednocześnie najlepszą platformą dla popularnych aplikacji biurowych, zapewniającą najlepszą obsługę oprogramowania pakietu Office 2000. NetWare wspiera protokół WebDAV i obsługuje foldery WWW Office 2000 w systemie plików NetWare, umożliwiając wspólne edytowanie i publikowanie w WWW na bazie NetWare. NetWare zawiera NDS eDirectory - samodzielną technologię katalogową, która umożliwia świadczenie nowego rodzaju usług e-biznesowych bezpiecznych, profilowanych do potrzeb użytkowników. W skład systemu wchodzi m.in. baza danych Oracle8 (dla pięciu użytkowników). Oracle WebDB, serwer aplikacji web IBM WebSphere 3 Standard Edition i moduł IBM WebSphere Studio. Serwery aplikacji WebSphere na NetWare wyróżniają się tym, że oferują najszerszą gamę możliwości oraz zestaw narzędzi, który tworzy solidne środowisko programistyczne i użytkowe. W NetWare ułatwiono zarządzanie całą siecią. Za pomocą NetWare Management Portal system może być zarządzany również przez sieć WWW.
Firma Novell jest obecna na polskim rynku już od szeregu lat, a systemy sieciowe NetWare stały się synonimem niezawodności, wydajności i elastyczności w rozbudowie.
Szczególnie atrakcyjną propozycją jest pakiet Novell Small Business Suite.
Jest to jedno z najbardziej ekonomicznych propozycji dla małych i średnich przedsiębiorstw, które posiadają do 50 komputerów.
Novell Small Business Suite zawiera praktycznie wszystko, co jest niezbędne dla zorganizowania zaawansowanej struktury informatycznej firmy:
– zaawansowany technologicznie i niezawodny system sieciowy, NetWare 6 wraz ze zintegrowanym rozwiązaniem katalogowym: Novell Directory Services (NDS),
– ZENworks Starter Pack, dzięki któremu można automatycznie instalować, konfigurować i modernizować oprogramowanie na podłączonych do sieci maszynach wykorzystując nowoczesną technologię profili użytkownika,
– pakiet GroupWise 5.5, środowisko pracy zespołowej wraz z pocztą elektroniczną e-mail zapewnia wspólny dostęp do dokumentów, kalendarz elektroniczny, zarządzanie podejmowanymi projektami oraz ich koordynację,
– program Tobit FaxWare, dzięki któremu można wysyłać i odbierać faksy bezpośrednio z własnych komputerów,
– baza ORACLE 8 jedno z najlepszych światowych rozwiązań w klasie baz środowisk baz danych,
– ORACLE WebDB, środowisko służące do opracowywania i wdrażania sieciowych baz danych oraz dynamicznych witryn WWW,
– przeglądarka NetScape Communicator oraz NetScape Enterprise Server for NetWare, NetObject Fusion, które otwierają przed firmą możliwość zaistnienia w światowej sieci Internet,
– Novel BorderManager FireWall Services i FastCache 3.0 programy, które zapewniają wzrost wydajności i szybszy dostęp do zasobów sieciowych,
– NetShield i VirusScan zabezpieczajace sieć przed wirusami.
Posiadacze starszych wersji systemu NetWare, którzy zdecydowali się na unowocześnienie swej platformy sieciowej będą także usatysfakcjonowani specjalnym narzędziem do aktualizacji systemu: Novell Upgrade Wizard. Dzięki niemu w bezpieczny sposób można przenieść hasła użytkowników, pliki, przywileje wraz z uprawnieniami oraz zaktualizować kolejki wydruku. Novell Upgrade Wizard wyposażono ponadto w skuteczny mechanizm uwierzytelniania, który przed rozpoczęciem procesu aktualizacji wykrywa ewentualne konflikty lub błędy.
Aktualnie w sprzedaży znajduje się system NetWare v6. Oto jego podstawowe cechy:
– rozbudowany system usług katalogowych NDS (Novell Directory Services),
– dołączone aplikacje, które umożliwiają wykorzystanie najnowszych trendów współczesnego biznesu: baza ORACLE 8i, system IBM WebSphere,
– obsługa protokołu IP (Internet Protocol), co zapewnia większą wydajność wykorzystywanych łączy sieciowych,
– łatwość zarządzania i administrowania (dzięki NDS oraz systemowi ZEN Works).
Zadanie 2
Jeszcze jednym z systemów serwerowych jest Linux najbardziej do tego przystosowany jest RedHat lub Slackware, lub Susi. Wymień Funkcje i cechy jednego z nich.
T: Usługi terminalowe. Instalacja zdalna. Instalacja nienadzorowana.
Usługi terminalowe: zapoznaj się z informacjami zamieszczonymi pod adresem
http://www.microsoft.com/poland/windows2000/guide/server/NEWservwlasc7.mspx
Do podłączania pulpitów do komputerów w sieci lokalnej (Pulpity zdalne) można przygotować konsolę MMC z dołączoną przystawką Pulpity zdalne – skróty RDC.
W usłudze IIS na serwerze można zainstalować składnik RDWC. Umożliwia on połączenie administracyjne z komputerem poprzez przeglądarkę www (strona w systemie %SystemRoot%\Web\TSWeb\Default.htm).
Zdalna instalacja systemu operacyjnego (Remote OS Installation) wykorzystuje technologię zdalnego rozruchu opartego na PXE (Preboot Execution Environment – klient powinien posiadać kartę sieciową wyposażoną w kod PXE w pamięci ROM). Zdalna instalacja systemu operacyjnego wymaga instalacji poniższego oprogramowania serwerowego (komponentów Windows 2000 Server). Usługi te można zainstalować na osobnych serwerach lub na jednym wspólnym serwerze:
- Usługi instalacji zdalnej (RIS) - RIS jest opcjonalnym komponentem Windows 2000 Server, który oferuje usługi umożliwiające instalację Windows 2000 Professional z serwera RIS.
- System nazw DNS - Serwery RIS wykorzystują DNS do odnajdywania usług katalogowych Active Directory oraz wykonywania operacji domeny. Użycie Windows 2000 DNS pozwoli skorzystać z dynamicznych aktualizacji serwera DNS, ale RIS funkcjonuje także z innymi wersjami DNS pod warunkiem, że używany serwer DNS wspiera SRV RR (RFC 2052) oraz protokół dynamicznej aktualizacji (RFC 2136). Więcej informacji o DNS znajduje się w Microsoft Windows 2000 Server Resource Kit – System Sieciowy TCP/IP.
- Serwer protokołu DHCP - Serwery RIS wymagają obecności w sieci aktywnego serwera DHCP. Klienci wspierający rozruch zdalny otrzymują adres IP od serwera DHCP przed skontaktowaniem się z serwerem RIS. Zainstalować można wersję DHCP dołączoną do Windows 2000 Server, alternatywnie można wykorzystać istniejąca wersję DHCP działającą na Microsoft Windows NT Server 4.0 lub DHCP producenta zewnętrznego. Więcej informacji o DHCP znajduje się w Systemie Sieciowym TCP/IP.
- Active Directory - Serwery RIS muszą być zainstalowane na serwerze Windows 2000 Server mającym dostęp do Active Directory. Może to być kontroler domeny lub serwer członkowski należący do domeny, w której Active Directory jest dostępny. RIS wykorzystuje Active Directory do odnalezienia istniejących klientów i innych serwerów RIS. Do administracji RIS można użyć stron właściwości rozszerzeń znajdujących się na określonych obiektach komputerów w Active Directory. Więcej informacji o Active Directory znajduje się w rozdziale „Struktura logiczna Active Directory”.
Instalacja nienadzorowana: zapoznaj się z informacjami zamieszczonymi pod adresem
http://infojama.pl/149,artykul.aspx
Programy wykorzystywane do instalacji zdalnej (plik archiwum cd:\suport\tools\deploy.cab):
- sysprep.exe – narzędzie przygotowujące system do utworzenia obrazu (Zapieczętuj ponownie),
- setupmgr.exe – narzędzie pomagające w tworzeniu pliku odpowiedzi wykorzystywanym podczas instalacji nienadzorowanej (unattend.txt),
- ripprep.exe – narzędzie przygotowujące obraz systemu do instalacji zdalnej (zatrzymać procesy wymienione w oknie kreatora).
Możliwe jest przygotowanie dyskietki do wzbudzenia instalacji zdalnej na stacji roboczej. W tym celu uruchamiamy w konsoli tekstowej r:\remoteinstall\admin\i386\rbfg.exe.
W celu ułatwienia instalacji można dodać do domeny komputer podając w numerze GUID zera i na końcu adres MAC karty sieciowej stacji roboczej (12 cyfr bez znaków rozdzielających).
Możliwe jest edytowanie pliku odpowiedzi przechowywanego na serwerze i wprowadzanie odpowiednich zmian: r:\remoteinstall\setup\polish\images\xxx\i386\templates\riprep.sif. Można zastosować:
FullName=”%Userfirstname% %Userlastname% %Orgname%”
Orgname=”%Orgname%”
Computername=”%Machinename%”
ProduktKey=XXXXX-XXXXX-XXXXX-XXXXX-XXXXX
BitsPerPol=24
XResolution=1024
YResolution=768
VRefresh=75
Programy można uruchamiać poprzez sieć z serwera: \\sbs2005\reminst\admin\i386\riprep.exe
T: Logowanie do Windows.
Logowanie w systemie operacyjnym Windows możliwe jest w zależności od konfiguracji:
- lokalnie do systemu operacyjnego (autonomicznie),
- lokalnie do grupy roboczej (autonomicznie),
- centralnie do domeny (serwer zarządza kontami, uprawnieniami).
net user nazwa_usera [haslo | *] [/add] [/delete] [/domain]
net group nazwa_grupy [/comment:"komentarz"] [/add] [/delete] [/domain]
net group nazwa_grupy nazwa_usera [/add] [/delete] [/domain]
net localgroup “Nazwa grupy” nazwa_usera /add
cacls nazwa_pliku /g nazwa_usera:uprawnienia[rwc(zmiana)f(pelna_kontrola)
przeglądanie zasad zabezpieczeń lokalnych i na kontrolerze domeny